چالش پیشبینیپذیری در تولید؛ گزارش بلومبرگ از اثر نوسانات ارزی بر صنایع ایران
بلومبرگ در گزارشی تحلیلی، نوسانات اخیر نرخ ارز در بازار تهران را عاملی بازدارنده برای برنامهریزی استراتژیک در بخش تولید توصیف کرد. این گزارش تأکید میکند که عدم ثبات قیمت ارزی نهادههای تولید، منجر به افزایش بهای تمامشده کالا و کاهش توان رقابتی بنگاههای صنعتی شده است. به گزارش سرویس اقتصادی این خبرگزاری، نوسانات ارزی در هفتههای اخیر، مدلهای قیمتگذاری و زنجیره تأمین در صنایع ایران را با چالشی جدی مواجه کرده است. بر اساس این گزارش، بسیاری از تولیدکنندگان به دلیل ناتوانی در پیشبینی نرخ ارز در بازههای میانمدت، در فرآیند خرید مواد اولیه و قطعات واسطهای با تردید روبرو شدهاند که این موضوع ریسک “توقف خطوط تولید” را افزایش داده است.
تحلیلگران بلومبرگ اشاره کردهاند که شوکهای ارزی مستقیماً بر شاخص قیمت تولیدکننده (PPI) اثر گذاشته و هزینههای لجستیک و تأمین مواد اولیه وارداتی را به طور غیرخطی افزایش داده است. در این گزارش آمده است که شکاف میان نرخ ارز رسمی و بازار آزاد، موجب ایجاد ناترازی در ترازنامه شرکتهای بورسی و صنعتی شده و انگیزه برای سرمایهگذاری جدید در طرحهای توسعهای را به شدت کاهش داده است. بلومبرگ همچنین به فشار مضاعف بر صنایع کوچک و متوسط (SMEs) اشاره کرده و مینویسد: “در حالی که شرکتهای بزرگ معدنی و پتروشیمی تا حدی از رانت منابع یا صادرات بهره میبرند، صنایع تبدیلی و تولیدکنندگان کالاهای مصرفی که وابسته به واردات نهادهها هستند، بیشترین آسیب را از عدم ثبات فعلی میبینند.” این گزارش در نهایت هشدار میدهد که تداوم این وضعیت میتواند منجر به کاهش کیفیت محصولات نهایی به منظور کنترل قیمتها یا خروج تدریجی برخی تولیدکنندگان از چرخه رقابت شود.
در شرایطی که متغیرهای کلان اقتصادی مانند نرخ ارز خارج از کنترل مستقیم مدیران صنعتی است، تمرکز بر “متغیرهای درونبنگاهی” تنها راه بقا و حفظ حاشیه سود است. گزارش بلومبرگ به درستی بر “فقدان پیشبینیپذیری” دست گذاشته است. اما راهحل فنی برای عبور از این بحران بازنگری در مدلهای بهرهوری، کاهش ضایعات و انحرافات، مدیریت هوشمند زنجیره تأمین و ارتقای بهرهوری کل عوامل تولید (TFP) است. مجلس و دولت آینده باید به جای تمرکز صرف بر تزریق نقدینگی، بر تحریک بهرهوری از طریق مشوقهای مالیاتی برای نوسازی خطوط تولید متمرکز شوند. چراکه تا زمانیکه تکنولوژی تولید فرسوده باشد اثر شوک ارزی دوچندان میشود. در نبود ثبات ارزی، مدیریت علمی فرآیندها تنها سنگر تولیدکننده برای جلوگیری از انتقال تمام فشار هزینه به مصرفکننده نهایی است.
نویسنده: دکتر محمدامین قبادی
